Hai văn bản gồm: Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật.

Tại họp báo, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Cấn Đình Tài đã công bố Lệnh của Chủ tịch nước đối với hai pháp lệnh nêu trên. Đại diện Bộ Tư pháp và Tòa án nhân dân cũng thông tin những nội dung cơ bản, điểm đáng chú ý của các văn bản vừa được ban hành.

Toàn cảnh họp báo.

Tăng tốc giải quyết vụ việc, mở rộng ứng dụng hồ sơ điện tử

Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 10/6/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.

Trên cơ sở bảo đảm phù hợp với quy định của Luật Phòng, chống ma túy và yêu cầu thực tiễn, pháp lệnh đã sửa đổi, bổ sung 27 điều của Pháp lệnh số 03/2022/UBTVQH15.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là việc bổ sung quy định cho phép Viện kiểm sát nhận hồ sơ vụ việc bằng phương tiện điện tử. Theo đó, sau khi nhận được thông báo thụ lý hồ sơ của Tòa án cùng cấp, Viện kiểm sát có quyền nghiên cứu, sao chụp hồ sơ và tiếp nhận hồ sơ điện tử theo quy định của pháp luật.

Cùng với đó, pháp lệnh bổ sung các quy định về việc gửi, giao, nhận văn bản, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử. Đây được xem là bước cụ thể hóa chủ trương của Đảng về đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động của các cơ quan tư pháp, góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Đáng chú ý, pháp lệnh sửa đổi quy định về trình tự, thủ tục phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính theo hướng tăng tính chủ động cho thẩm phán. Thay vì quy định chi tiết trình tự hỏi và tranh luận như trước đây, thẩm phán sẽ căn cứ vào tính chất, đặc điểm của từng vụ việc để điều hành phiên họp phù hợp, giúp nâng cao chất lượng giải quyết vụ việc, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý.

Nhằm bảo đảm việc giải quyết vụ việc nhanh chóng, kịp thời, giảm áp lực trong công tác quản lý và tạm giữ người nghiện ma túy, pháp lệnh cũng điều chỉnh, rút ngắn nhiều thời hạn tố tụng. Các thời hạn được điều chỉnh bao gồm thời gian thụ lý hồ sơ, xem xét ra quyết định, mở phiên họp, bổ sung tài liệu, cũng như thời hạn khiếu nại, kiến nghị và kháng nghị.

Một điểm mới khác là trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt tại phiên họp sơ thẩm xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính thì Tòa án vẫn tiến hành phiên họp, không phải hoãn như trước. Quy định này nhằm nâng cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, bảo đảm giải quyết vụ việc đúng thời hạn.

Tuy nhiên, đối với phiên họp phúc thẩm xem xét khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị, quy định hiện hành vẫn được giữ nguyên, tức Kiểm sát viên bắt buộc phải tham gia; nếu vắng mặt, Tòa án phải hoãn phiên họp.

Ngoài ra, pháp lệnh còn bổ sung quy định về tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian còn lại của biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, đồng thời rà soát, chỉnh sửa các quy định liên quan để bảo đảm thống nhất, đồng bộ với Luật Phòng, chống ma túy.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh giới thiệu những nội dung cơ bản của Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật số 01/2012/UBTVQH13.

Gỡ khó cho hoạt động tra cứu và áp dụng pháp luật

Cũng có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật đã sửa đổi 9 điều với 5 nhóm chính sách lớn nhằm nâng cao hiệu quả xây dựng, áp dụng và tra cứu pháp luật.

Theo cơ quan soạn thảo, một trong những điểm mới quan trọng của pháp lệnh là mở rộng phạm vi hợp nhất đối với các văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương.

Bên cạnh đó, pháp lệnh mở rộng đối tượng hợp nhất đối với các văn bản sửa đổi, bổ sung, đính chính, bãi bỏ một phần, tạm ngưng hiệu lực một phần hoặc công bố tiếp tục có hiệu lực một phần của văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành. Quy định này góp phần bảo đảm tính đầy đủ, minh bạch và thuận tiện trong quá trình sử dụng văn bản pháp luật.

Pháp lệnh cũng sửa đổi nhiều nội dung nhằm thực hiện chủ trương đổi mới mạnh mẽ công tác hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật theo các kết luận của Bộ Chính trị và Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật. Theo định hướng mới, văn bản hợp nhất sẽ từng bước trở thành căn cứ chính thức trong viện dẫn và áp dụng pháp luật.

Đáng chú ý, văn bản hợp nhất sẽ được trình và công bố đồng thời với văn bản sửa đổi, bổ sung. Quy định này giúp hạn chế tình trạng người dân, doanh nghiệp và cán bộ thực thi phải tra cứu nhiều văn bản khác nhau để xác định nội dung đang có hiệu lực, qua đó nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận pháp luật.

Các quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp cũng như đội ngũ cán bộ, công chức trong quá trình tiếp cận, tra cứu và áp dụng pháp luật. Đây cũng là một bước cụ thể hóa mục tiêu lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật.

Để bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện, pháp lệnh giao Chính phủ quy định chi tiết kỹ thuật trình bày văn bản hợp nhất nhằm đơn giản hóa các biểu mẫu, hướng dẫn và xử lý linh hoạt những tình huống phát sinh trong thực tiễn.

Tác giả: Quỳnh Trang

Nguồn tin: Báo VOV