Khi lượng calo đưa vào từ thức ăn, đồ uống vượt quá năng lượng cơ thể tiêu hao, phần dư thừa sẽ được chuyển hóa và dự trữ dưới dạng mỡ. Ảnh: Preepik.

Để hiểu vì sao cơ thể dễ tích tụ mỡ và tăng cân, trước hết cần nhìn vào cách mỡ được hình thành trong cơ thể. Theo TS.BS Trần Châu Quyên, Trưởng khoa Khám và tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, nguyên nhân quan trọng nhất là tình trạng "nạp nhiều hơn tiêu thụ".

Khi lượng calo đưa vào từ thức ăn, đồ uống vượt quá năng lượng cơ thể tiêu hao, phần dư thừa sẽ được chuyển hóa và dự trữ dưới dạng mỡ.

Sự thật về cơ chế tích mỡ

Theo TS Quyên, trong quá trình này, đường đóng vai trò đáng kể. Khi lượng đường nạp vào không được sử dụng ngay, cơ thể sẽ chuyển chúng thành triglyceride - dạng chất béo ban đầu - rồi lưu trữ trong các tế bào mỡ. Điều này lý giải vì sao nhiều người ăn nhiều trái cây với mong muốn đẹp da nhưng lại tăng cân. Nếu lượng đường trong trái cây vượt quá nhu cầu sử dụng, phần dư vẫn có thể chuyển thành mỡ.

Chế độ ăn nhiều calo, đặc biệt từ đường và chất béo, càng thúc đẩy tích tụ mỡ. Việc tiêu thụ thường xuyên đồ ăn chế biến sẵn, đồ uống có đường, đồ ăn vặt nhiều chất béo khiến năng lượng dư thừa tích lũy dần theo thời gian.

"Bên cạnh đó, cách phân bổ bữa ăn trong ngày cũng ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa. Ăn uống thất thường, ăn quá nhiều vào buổi tối hoặc ăn khuya có thể làm rối loạn nhịp sinh học, giảm hiệu quả chuyển hóa và góp phần tích tụ mỡ", vị chuyên gia nói.

Yếu tố hormone cũng đóng vai trò quan trọng. Sau mỗi bữa ăn, cơ thể tiết insulin để giúp tế bào hấp thụ glucose và sử dụng làm năng lượng. Khi các tế bào giảm nhạy cảm với insulin, glucose không được hấp thu hiệu quả sẽ tiếp tục bị chuyển thành chất béo để dự trữ. Ngoài ra, các hormone như leptin và ghrelin kiểm soát cảm giác đói - no. Nếu cơ chế điều hòa này bị rối loạn, lượng thức ăn nạp vào có thể tăng lên mà cơ thể không kiểm soát được.

Lối sống ít vận động là một nguyên nhân phổ biến khác. Thời gian ngồi kéo dài khiến năng lượng tiêu hao giảm, trong khi lượng calo nạp vào không đổi, từ đó thúc đẩy tích trữ mỡ.

Cùng với đó, giấc ngủ và căng thẳng cũng ảnh hưởng đáng kể đến quá trình này. Ngủ không đủ giấc có thể làm rối loạn hormone kiểm soát cảm giác đói, dẫn đến ăn uống mất kiểm soát. Căng thẳng kéo dài làm tăng nồng độ cortisol - hormone liên quan đến tích trữ mỡ, đặc biệt ở vùng bụng.

Bác sĩ Châu Quyên cho rằng yếu tố hành vi và môi trường cũng góp phần không nhỏ. Thói quen ăn theo cảm xúc, ăn vô độ hoặc thiếu niềm tin vào một chế độ ăn khoa học dễ khiến lượng calo nạp vào vượt mức cần thiết. Trong khi đó, việc thực phẩm không lành mạnh xuất hiện ở khắp nơi - từ cửa hàng tiện lợi đến thói quen tích trữ đồ ăn nhanh trong gia đình - khiến việc lựa chọn ăn uống lành mạnh trở nên khó khăn hơn.

Ngoài những yếu tố trên, di truyền cũng ảnh hưởng đến xu hướng tích tụ mỡ của mỗi người. Khoa học đã xác định một số gene liên quan đến tốc độ chuyển hóa, phân bố mỡ và kiểm soát cảm giác thèm ăn.

Ăn uống thất thường, ăn quá nhiều vào buổi tối hoặc ăn khuya có thể làm rối loạn nhịp sinh học, giảm hiệu quả chuyển hóa và góp phần tích tụ mỡ. Ảnh: Pexels.

Chẳng hạn, biến thể của gene FTO có liên quan đến chỉ số khối cơ thể (BMI) cao hơn và nguy cơ béo phì tăng. Bên cạnh đó, chế độ ăn uống, căng thẳng và môi trường sống có thể tác động đến biểu hiện gene, từ đó ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa và lưu trữ chất béo.

Chuyên gia chỉ cách ngăn mỡ thừa tích tụ mỗi ngày

Tích tụ mỡ thừa không chỉ làm tăng cân mà còn liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe như béo phì, tim mạch, đái tháo đường và một số bệnh ung thư. Vì vậy, việc điều chỉnh lối sống và chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa.

Trước hết, theo bác sĩ Quyên cần xây dựng chế độ ăn cân đối, đủ các nhóm chất, ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm lành mạnh từ cá, đậu, hạt. Đồng thời, nên hạn chế chất béo bão hòa, đường tinh luyện và đồ ăn nhanh. Lựa chọn thực phẩm hợp lý không chỉ giúp kiểm soát lượng calo nạp vào mà còn cung cấp đầy đủ vitamin và khoáng chất cho cơ thể.

Song song với đó, duy trì lối sống năng động là yếu tố không thể thiếu. Các hoạt động như đi bộ, đạp xe, nhảy dân vũ hay tập yoga giúp tiêu hao năng lượng dư thừa, tăng cường chuyển hóa và hỗ trợ duy trì cân nặng hợp lý.

"Mỗi người nên dành ít nhất 30 phút mỗi ngày cho vận động thể chất, đồng thời tận dụng các cơ hội vận động trong sinh hoạt thường ngày như đi cầu thang bộ, đi bộ khi mua sắm hay vươn vai, vận động nhẹ giữa giờ làm việc", bác sĩ Quyên nói.

Giấc ngủ cũng là một “mắt xích” quan trọng. Ngủ đủ 7-8 giờ mỗi đêm giúp điều hòa hormone, hạn chế cảm giác thèm ăn và hỗ trợ quá trình chuyển hóa năng lượng. Bên cạnh đó, kiểm soát căng thẳng bằng thiền, hít thở sâu hoặc các hoạt động thư giãn có thể giảm tình trạng ăn uống theo cảm xúc.

Tác giả: Phương Anh

Nguồn tin: znews.vn