 |
Nghè Nguyệt Viên - nơi thờ nữ Thành Hoàng làng và 18 vị tiến sĩ. |
Theo sử sách ghi chép và các bậc cao niên trong làng truyền lại, nghè Nguyệt Viên được khởi dựng năm Quý Tỵ vào thế kỷ XVI dưới triều vua Lê Thế Tông. Khác với nhiều di tích, người được thờ ở nghè Nguyệt Viên lại là một nữ Thành hoàng làng - với bài vị ghi rõ “Chương vĩ dực bảo Trung hưng Thượng đẳng thần”.
Tuy không có tài liệu nào ghi rõ ràng về vị Thành hoàng làng Nguyệt Viên, song truyền thuyết dân gian địa phương và người dân ngày nay đều tin, Thành hoàng làng Nguyệt Viên là công chúa Mai Hoa - con gái vua Lê Anh Tông.
Vì cảm phục tài cao, học rộng của ông Nghè Đờn (ở xã Hoằng Lộc ngày nay) nên khi ông từ quan về quê, bà đã bí mật tìm theo. Tuy nhiên, giữa đường bị lạc, không thể tìm thấy quê của ông Nghè Đờn. Quá thất vọng, chán chường, nên bà đã gieo mình xuống sông Mã tự vẫn, thi thể trôi về đến làng Nguyệt Viên, được ông tổ họ Nguyễn làng Nguyệt Viên chôn cất tại Cồn Trạch. Sau đó, các vị chức sắc trong làng nằm mơ thấy một người con gái hiện ra nói sẽ báo đáp, phù hộ cho dân làng học hành tiến bộ, làm ăn phát đạt. Từ đó, nhân dân làng Nguyệt Viên lấy ngày mùng 10 tháng 2 âm lịch hàng năm - ngày chôn cất bà, làm ngày giỗ và tôn bà làm Thành hoàng làng.
 |
Khu vực thờ nữ Thành hoàng làng. |
Nghè Nguyệt Viên có kiến trúc chữ đinh, với không gian hình vuông, mái cong, tạo cảm giác cân đối, vững chãi. Trong Nghè có 12 cây cột gỗ to, nặng, dựng trên những phiến đá tảng lớn. Các kết cấu được chạm trổ tinh xảo, với họa tiết chủ yếu là rồng, phượng, lân, thể hiện sự tôn kính các linh vật trong tín ngưỡng dân gian.
 |
Tấm đại tự ở vị trí trang trọng nhất của nghè cũng được chạm hình rồng, mây. Các hoa văn trang trí tinh xảo và đa dạng, phủ khắp công trình. |
Đặc biệt bên trong nghè có đặt hai tấm bia đối xứng. Bên trái là bia ghi danh các tiến sỹ là những người đỗ đạt cao của làng trong thời kỳ phong kiến. Bên phải là tấm bia ghi những liệt sỹ của làng đã hy sinh trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc.
 |
Tấm bia ghi danh các vị tiến sĩ của làng Nguyệt Viên đỗ đạt thời phong kiến. |
 |
|
Với hơn 400 năm được gìn giữ, bảo vệ, nghè Nguyệt Viên đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Công trình có giá trị cao về văn hóa, lịch sử và nghệ thuật kiến trúc độc đáo.
Tác giả: Quỳnh Anh
Nguồn tin: vhds.baothanhhoa.vn
