AI vận hành thu phí không dừng, cân tải trọng tự động trên cao tốc Mai Sơn

Phía trong Trung tâm Điều hành giao thông tại nút giao Đồng Giao (dự án cao tốc Mai Sơn – Quốc lộ 45), trước mắt chúng tôi là màn hình lớn hiển thị chi tiết từng mét đường, hệ thống biển báo điện tử và dòng xe đang liên tục di chuyển. Không chỉ đơn thuần là nơi giám sát, đây được xem là “trái tim” của hệ thống giao thông thông minh, tích hợp thu phí không dừng và cân tải trọng tự động.

Sau hơn một tháng vận hành thử nghiệm, hệ thống cho thấy nhiều ưu điểm so với mô hình truyền thống. Thay vì cần lực lượng nhân sự trực đông tại các trạm, nhiều khâu quan trọng đã được tự động hóa bằng công nghệ AI.

Vận hành hệ thống giao thông thông minh tích hợp AI và thu phí không dừng

Nói về sự khác biệt này ông Phạm Thanh Nhương, Quản lý dự án ITS đoạn Mai Sơn – Quốc lộ 45 chia sẻ: "Hiện tại, chúng tôi đang trong thời gian căn chỉnh, tích hợp hệ thống. Điểm ưu việt của hệ thống này là tích hợp 3 phân hệ: ITS giám sát, thu phí tự động ETC và cân tải trọng tự động WIM. Hệ thống ITS với công nghệ AI sẽ tự động phát hiện sự cố, tai nạn và thời gian phát hiện sự cố nhanh hơn, giảm số người trực.

Với hệ thống thu phí tự động không dừng cũng áp dụng công nghệ mới, đầu vào không cần barie, xe có thể lưu thông, chạy tự động giảm thời gian xếp hàng cho từng xe và tránh ách tắc giao thông. Còn hệ thống cân tải trọng, tất cả những xe quá tải trọng đi qua hệ thống cân tải trọng, khi hệ thống phát hiện sẽ có còi cảnh báo và có biển báo yêu cầu quá tải không được phép vào trong đường cao tốc, yêu cầu quay đầu xe, nếu mà lái xe cố tình đi lên trên đường thì sẽ bị xử phạt".

Thực tế ghi nhận, hệ thống thu phí tại đây được thiết kế theo mô hình đa làn tự do ở đầu vào, tức là không còn thanh barie gây cản trở, giúp phương tiện lưu thông liền mạch. Chỉ tại đầu ra mới bố trí barie để hậu kiểm và xử lý các trường hợp sai phạm hoặc tài khoản hết tiền. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong việc xóa bỏ nỗi lo ùn tắc vào mỗi dịp lễ Tết.

Tuy nhiên, một câu hỏi lớn mà dư luận quan tâm là: Với một hệ thống hiện đại như vậy, kết quả kiểm nghiệm thực tế về độ chính xác ra sao? Trao đổi với chúng tôi, đại diện Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, hệ thống đã hoàn thành việc kiểm tra các kịch bản tình huống với 5 loại xe và 15 kịch bản khác nhau cho các trường hợp xe chạy qua làn, và kết quả về cơ bản đều đạt yêu cầu.

Hệ thống cân tải trọng tự động WIM - một trong 3 phân hệ quan trọng trong hệ thống gioa thông thông minh, khi xe quá tải đi qua, hệ thống sẽ tự động hiển thị cảnh báo trên biển báo điện tử.

Thu phí không dừng trên 5 tuyến cao tốc Bắc – Nam dự kiến từ 1/3/2026

Về mốc thời gian vận hành chính thức, ông Tô Nam Toàn, Trưởng phòng Khoa học công nghệ, môi trường và hợp tác quốc tế, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết: “Hiện nay có thể nói các hệ thống giám sát điều hành đường cao tốc hay thường gọi là hệ thống giao thông thông minh và hệ thống thu phí điện tử không dừng trên các tuyến cao tốc Bắc Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020 cũng đã được đầu tư hoàn thành đưa vào vận hành thử nghiệm, kiểm tra.

Để đưa vào vận hành chính thức, đối với hệ thống thu phí điện tử không dừng thì cần triển khai kết nối với hệ thống Back-End thu phí đường cao tốc và hệ thống cơ sở dữ liệu thanh toán điện tử giao thông đường bộ. Gói thầu này triển khai sau nên dự kiến phải đến 15/2 hệ thống Back-End mới hoàn thành công tác nghiệm thu. Do đó hiện nay Cục Đường bộ Việt Nam đang báo cáo Bộ XD dự kiến là từ mùng 1/3/2026 sẽ đưa vào vận hành hệ thống thu phí điện tử không dừng trên 5 tuyến cao tốc Bắc Nam phía Đông giai đoạn 1.”

Như vậy, mốc thời gian dự kiến là 1/3/2026 đã được xác định cho việc bắt đầu thu phí chính thức tại 5 tuyến cao tốc trọng điểm gồm: Mai Sơn - Quốc lộ 45, Quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết và Phan Thiết - Dầu Giây. Riêng với hệ thống giám sát điều hành (ITS), Cục Đường bộ Việt Nam đã yêu cầu đưa vào vận hành sớm hơn, từ ngày 12/2/2026 (tức 25 tháng Chạp năm Ất Tỵ) để phục vụ đợt cao điểm giao thông Tết Nguyên đán.

Với công nghệ AI, hệ thống sẽ tự động phát hiện sự cố, tai nạn hoặc xe vi phạm để cảnh báo về trung tâm, giúp xử lý sự cố nhanh hơn, giảm ùn tắc tại các trạm thu phí

Một vấn đề kỹ thuật quan trọng khác là chỉ số hiệu suất KPI. Mục tiêu đặt ra là hệ thống phải đạt độ chính xác lên tới 99,8%. Trong hơn một tháng thử nghiệm vừa qua, dù các kịch bản đều đạt, nhưng việc đánh giá thực tế vẫn cần những con số định lượng từ lưu lượng xe thực tế.

Trao đổi về vấn đề này, ông Tô Nam Toàn cho biết chỉ số KPI 99,8% sẽ được đánh giá trong giai đoạn vận hành chính thức, khi lưu lượng phương tiện đủ lớn để phản ánh sát thực tế. Hiện nay, đơn vị đang kiểm tra hệ thống theo các kịch bản giả lập với 5 loại xe và khoảng 15 tình huống phương tiện đi qua làn thu phí; kết quả bước đầu cơ bản đáp ứng yêu cầu. Việc kiểm thử theo ngưỡng 99,8% dự kiến được triển khai từ ngày 1/3, làm cơ sở tiếp tục tinh chỉnh hệ thống thu phí điện tử không dừng.

Song song với việc hoàn thiện 5 dự án giai đoạn 1, Cục Đường bộ Việt Nam đang đẩy nhanh lắp đặt hệ thống cho 12 dự án thành phần giai đoạn 2 (2021–2025). Dù còn một số khó khăn trong lựa chọn nhà thầu, các đoạn tuyến này dự kiến được đưa vào vận hành đồng bộ từ ngày 1/6/2026.

Việc áp dụng công nghệ số không chỉ góp phần minh bạch hóa nguồn thu, hạn chế thất thoát ngân sách mà còn giúp bảo vệ kết cấu hạ tầng đường bộ thông qua hệ thống cân tải trọng tự động (WIM). Các phương tiện quá tải sẽ khó “lọt lưới” khi hệ thống tự động nhận diện và chuyển dữ liệu tới cơ quan chức năng để xử phạt nguội.

Tác giả: Hoàng Hà

Nguồn tin: Báo VOV