Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn khẳng định ở thời điểm hiện nay, giáo dục đang đứng trước rất nhiều thuận lợi, có thể gọi đó là một "vận hội mới" của giáo dục. Đây là những thuận lợi mang tính căn bản và là xu thế lớn, bởi giáo dục đã được định vị lại vai trò, được trao truyền thêm trách nhiệm và sứ mệnh; đồng thời nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ và toàn xã hội. Đây là điều kiện thuận lợi rất quan trọng.

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Kim Sơn

Đối với đội ngũ nhà giáo, trong thời gian qua cũng nhận được nhiều sự động viên, hỗ trợ, tạo nên tinh thần và khí thế tích cực. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai các đổi mới lớn trong thời gian tới. Có thể nói, thuận lợi hiện nay là điều kiện cơ bản cho sự phát triển của giáo dục.

Chia sẻ thêm về những nền tảng thể chế mới để vận hành toàn bộ nền giáo dục trong kỷ nguyên mới, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho hay từ ngày 1-1-2026, khi Quốc hội thông qua 4 luật, toàn bộ nền giáo dục Việt Nam sẽ vận hành trên nền tảng một thể chế mới. Các luật này vừa có tính kế thừa, vừa có những đổi mới quan trọng; trong đó có luật hoàn toàn mới như Luật Nhà giáo, cũng có luật sửa đổi, bổ sung trên nền tảng pháp lý hiện hành, như Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Trong đó, Luật Nhà giáo là đạo luật có ý nghĩa đầu tư cho phát triển đội ngũ, bảo đảm nhân tố then chốt trong sự phát triển của giáo dục ở cả ba cấp độ: phổ thông, đại học và giáo dục nghề nghiệp.

Bốn luật được xây dựng bảo đảm tính đồng bộ, hệ thống và liên thông trong hệ thống pháp luật liên quan đến lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Đây là một bước đổi mới rất quan trọng về thể chế đối với giáo dục và đào tạo.

Một thuận lợi lớn là từ năm 2025, giáo dục nghề nghiệp được điều chuyển từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý. Vì vậy, quá trình xây dựng các luật đã tính toán để bảo đảm sự đồng bộ, liên thông và hô ứng lẫn nhau giữa các quy định pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển giáo dục phổ thông, giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.

Bên cạnh các luật, Quốc hội đã thông qua nghị quyết quan trọng. Trong đó có Nghị quyết về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi; Nghị quyết về miễn học phí cho học sinh mầm non, phổ thông; Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa và nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.

Sinh viên ĐH Bách khoa Hà Nội trong một giờ học

Như vậy, cùng với hệ thống luật là các nghị quyết mang tính chính sách đặc biệt và cơ chế thực thi cho những quyết sách đột phá. Toàn bộ nền giáo dục sẽ được vận hành trong một khuôn khổ pháp lý thuận lợi hơn; nhiều khó khăn, vướng mắc và điểm nghẽn trong quá trình thực thi pháp luật ở các giai đoạn trước sẽ từng bước được tháo gỡ, tạo điều kiện cho giáo dục và đào tạo phát triển bền vững trong thời gian tới.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cũng cho rằng phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Trước hết là thách thức từ chính yêu cầu phát triển cao, với mục tiêu rất lớn và tốc độ phải rất nhanh. Trong khi đó, những yếu tố của quá khứ, sức ì của thói quen cũ, tư duy cũ, cách làm cũ luôn tồn tại trước các yêu cầu đổi mới. Việc triển khai Nghị quyết số 71 đòi hỏi phải đổi mới tư duy, thay đổi cách nghĩ, cách làm để tạo ra khí thế mới, nhưng cũng cần lường trước những lực cản này. Đây là một thách thức không nhỏ.

Một thách thức khác là xuất phát điểm của nền giáo dục còn chưa đồng đều giữa các vùng miền và các nhóm dân cư. Việc nâng cao chất lượng chung của toàn hệ thống trong bối cảnh tỷ lệ người học ở các vùng khó khăn còn chiếm tỉ lệ đáng kể là một bài toán không dễ giải.

Bên cạnh đó, yêu cầu hội nhập quốc tế, chuyển đổi số, ứng dụng internet và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục đang đặt ra những thách thức mới, mang tính phi truyền thống. Điều này đòi hỏi phải thay đổi cách dạy của người dạy, cách học của người học, cũng như phương thức kiểm tra, đánh giá.

Cùng với đó là thách thức trong việc giáo dục nhân cách, đạo đức người học, kiểm soát, giảm thiểu các vấn đề như bạo lực học đường và các hành vi tiêu cực khác, nhất là trong bối cảnh tác động mạnh mẽ của mạng xã hội và internet - những yếu tố mà trước đây giáo dục chưa từng phải đối diện ở mức độ như hiện nay. Có thể nói, cơ hội rất lớn, nhưng áp lực đối với giáo dục cũng không hề nhỏ.

Đối với giáo dục đại học, thách thức nổi bật là cạnh tranh toàn cầu về công nghệ, nguồn nhân lực và đặc biệt là nhân tài. Các trường đại học trên thế giới đang cạnh tranh gay gắt trong đào tạo nhân lực chất lượng cao và thu hút chuyên gia giỏi. Làm thế nào để vừa đào tạo, vừa giữ chân, phát huy nguồn nhân lực trong nước, đồng thời thu hút được các chuyên gia quốc tế, tạo môi trường làm việc thuận lợi cho họ, là thách thức mang tính toàn cầu, không chỉ riêng đối với Việt Nam.

Tác giả: Yến Anh

Nguồn tin: Báo Người Lao động