Việc hợp nhất TP Cần Thơ với Sóc Trăng và Hậu Giang đã tạo ra bước ngoặt quan trọng, mở rộng đáng kể không gian phát triển. Từ một đô thị trung tâm nội vùng, Cần Thơ nay có điều kiện vươn ra hướng biển, hình thành trục phát triển mới gắn với cảng biển, logistics, công nghiệp ven biển và kinh tế hàng hải. Vậy Cần Thơ sẽ tận dụng cơ hội vàng này thế nào để tái định hình cực tăng trưởng, khẳng định vị trí trung tâm của vùng ĐBSCL?

Mở cửa ra biển-nền tảng cho cực tăng trưởng mới

Những ngày đầu tháng 5-2026, tại cảng cá Trần Đề (TP Cần Thơ), hoạt động khai thác và dịch vụ hậu cần diễn ra nhộn nhịp. Tàu cá liên tục cập bến, hải sản được bốc dỡ, phân loại và đưa đi tiêu thụ ngay trong ngày, phản ánh rõ nhịp sống sôi động của một cửa ngõ kinh tế biển đang hình thành. Theo ông Phạm Văn Hứa, Giám đốc Ban Quản lý cảng cá Trần Đề, trong quý I-2026, cảng đã tiếp nhận 5.868 lượt tàu cập và lưu bến, vượt trên 103% kế hoạch, chủ yếu là tàu khai thác xa bờ. Sản lượng hàng hóa qua cảng đạt hơn 42.000 tấn, trong đó thủy sản chiếm gần một nửa, góp phần quan trọng vào lưu thông hàng hóa và phát triển kinh tế địa phương.

Tiềm năng kinh tế biển của Cần Thơ sau sáp nhập được đánh giá là rất lớn. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, toàn thành phố hiện có hơn 96.200ha nuôi thủy sản, trong đó nuôi tôm nước lợ chiếm hơn 51.000ha. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt gần 1,8 tỷ USD, riêng tôm nước lợ đóng góp khoảng 910 triệu USD. Cùng với đó, đội tàu khai thác hải sản gồm 797 chiếc với sản lượng hơn 60.000 tấn/năm, cùng hệ thống cảng cá và dịch vụ hậu cần nghề cá đang tiếp tục được mở rộng, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế biển theo hướng quy mô và chuyên nghiệp hơn.

Bến cảng Cái Cui (TP Cần Thơ) lần đầu đón tàu trọng tải hơn 16.000 tấn vào nhận hàng.

Không chỉ kinh tế, du lịch biển và ven biển cũng nổi lên như một hướng phát triển quan trọng. Các tuyến du lịch sinh thái và trải nghiệm như Trần Đề-Côn Đảo đang khai thác 3-4 chuyến/ngày, phục vụ khoảng 1.200-1.500 lượt khách. Những điểm đến như Hồ Bể, Mỏ Ó, rừng ngập mặn Cù Lao Dung... cũng đang từng bước được khai thác theo hướng bền vững. Đáng chú ý, sau sáp nhập, Cần Thơ có khoảng 72km bờ biển với 6 xã, phường ven biển, cùng hệ thống cửa sông lớn như sông Hậu và sông Mỹ Thanh đổ ra Biển Đông. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành không gian phát triển mới cho công nghiệp, logistics, năng lượng tái tạo và dịch vụ biển. Trên nền tảng đó, Nghị quyết số 19-NQ/TU của Thành ủy Cần Thơ về phát triển kinh tế biển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được ban hành, với mục tiêu đưa Cần Thơ trở thành trung tâm kinh tế biển của ĐBSCL và từng bước vươn lên nhóm địa phương mạnh về kinh tế biển của cả nước.

Để đạt mục tiêu trên, theo đồng chí Lê Quang Tùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Cần Thơ: “Thành phố sẽ tập trung phát triển đồng bộ các lĩnh vực trụ cột gồm: Cảng biển và logistics, công nghiệp ven biển, năng lượng tái tạo, thủy sản công nghệ cao và du lịch biển. Trong đó, cảng biển Trần Đề và Khu kinh tế Trần Đề gắn với cảng nước sâu được xác định là động lực chiến lược trong giai đoạn phát triển mới. Điểm nhấn trong chiến lược phát triển là không chỉ khai thác lợi thế ven biển đơn thuần mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái kinh tế biển đa ngành, hiện đại và có tính liên kết cao”.

TP Cần Thơ hội tụ nhiều yếu tố thuận lợi phát triển kinh tế - xã hội, nhất là các ngành nông nghiệp công nghệ cao, cảng biển, logistics, công nghiệp, năng lượng.

Thực tế trong nhiều năm, chi phí logistics cao là một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ĐBSCL, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản và hàng hóa xuất khẩu. Vì vậy, việc hình thành hệ thống cảng biển nước sâu và trung tâm logistics ngay tại Cần Thơ được xem là giải pháp mang tính đột phá. Ông Hà Vũ Sơn, Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ nhận định: “Đầu tư đồng bộ hạ tầng logistics, cảng biển và các tuyến kết nối liên vùng sẽ giúp hình thành chuỗi cung ứng khép kín ngay tại ĐBSCL, giảm đáng kể chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian lưu thông và nâng cao giá trị xuất khẩu cho các ngành hàng chủ lực như nông sản, thủy sản và công nghiệp chế biến. Quan trọng hơn, quy hoạch mới đang tái cấu trúc vai trò của Cần Thơ trong liên kết vùng: Từ trung tâm hành chính-dịch vụ trở thành trung tâm trung chuyển, chế biến và phân phối hàng hóa quy mô lớn của toàn vùng ĐBSCL”.

Ở góc nhìn chiến lược, ông Trần Thoang, Giám đốc Công ty TNHH CT Strategies Việt Nam, đề xuất nghiên cứu mô hình “cảng tự do” gắn với cảng nước sâu Trần Đề, tương tự các trung tâm logistics quốc tế như Singapore hay Hồng Công (Trung Quốc). Theo ông, mô hình này có thể giúp giảm 20-30% chi phí logistics cho hàng hóa ĐBSCL, vốn hiện phải vận chuyển qua các cảng xa như ở TP Hồ Chí Minh. Đồng thời, cơ chế cảng tự do sẽ tạo đột phá về thu hút đầu tư, giảm rào cản thủ tục và thúc đẩy xuất nhập khẩu.

Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số-yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng

Cùng với việc mở rộng không gian phát triển hướng ra biển, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được TP Cần Thơ xác định là yếu tố then chốt quyết định chiều sâu và chất lượng tăng trưởng trong giai đoạn tới. TS Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Cần Thơ cho biết: “Với lợi thế là trung tâm giáo dục, nghiên cứu khoa học và y tế hàng đầu khu vực ĐBSCL, TP Cần Thơ hiện có 113 tổ chức khoa học và công nghệ cùng 21 doanh nghiệp khoa học, công nghệ hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, nông nghiệp và cơ khí. Trên nền tảng đó, Cần Thơ đang từng bước phát triển kinh tế tri thức và hướng tới đô thị thông minh, đồng thời hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp có năng lực nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm”.

Nghiên cứu công nghệ gen ở Công ty Cổ phần Phù Sa Genomics, TP Cần Thơ.

Cũng theo ông Tín, thời gian qua, hạ tầng chuyển đổi số của Cần Thơ tiếp tục được đầu tư đồng bộ. Thành phố đã xây dựng mạng lưới gần 1.940 tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 12.000 thành viên, góp phần lan tỏa chuyển đổi số đến tận cơ sở. Hệ thống hạ tầng số cũng được hoàn thiện với 100% cơ quan, đơn vị kết nối mạng truyền số liệu chuyên dùng; hệ thống quản lý văn bản điện tử liên thông 3 cấp; nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu kết nối với các hệ thống quốc gia; đồng thời đã công bố hơn 600 bộ dữ liệu mở phục vụ khai thác và tái sử dụng. Đáng chú ý, Cần Thơ đang chuyển mạnh từ tư duy “ứng dụng công nghệ” sang coi khoa học, công nghệ là một động lực phát triển cốt lõi. Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên cho biết: “Cuối năm 2025, thành phố đã thành lập Quỹ phát triển khoa học, công nghệ với vốn điều lệ 200 tỷ đồng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và các đơn vị nghiên cứu. Tiếp đó, tháng 5-2026, HĐND thành phố tiếp tục ban hành nghị quyết hỗ trợ ngân sách cho các dự án sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, nghiên cứu chip bán dẫn và xây dựng trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo với mức hỗ trợ tối đa lên tới 200 tỷ đồng. Những chính sách này thể hiện quyết tâm của thành phố trong xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh ở quy mô vùng và quốc gia”.

Trong bối cảnh cạnh tranh phát triển ngày càng quyết liệt giữa các địa phương, lợi thế không còn nằm ở việc “mình có gì” mà ở khả năng “mình đi nhanh đến đâu” và “mình tận dụng cơ hội tốt đến mức nào”. Những bước ngoặt tăng trưởng chỉ xuất hiện khi địa phương biết nắm đúng thời điểm chiến lược. Với không gian phát triển mới hướng ra biển, với hạ tầng logistics đang dần hình thành, cùng quyết tâm thúc đẩy khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, tin rằng Cần Thơ sẽ nắm bắt được cơ hội lớn để tái định vị vai trò trung tâm của vùng ĐBSCL.

Tác giả: Thúy An

Nguồn tin: qdnd.vn